การปิดช่องแคบฮอร์มุซของอิหร่านในต้นปี 2026 ส่งผลกระทบต่อตลาดพลังงานโลกทันที เนื่องจากช่องแคบแห่งนี้เป็นเส้นทางผ่านของน้ำมันราว 20% ของโลก จีนซึ่งนำเข้าน้ำมันจากอิหร่านราว 1.38 ล้านบาร์เรลต่อวัน หรือกว่า 80% ของน้ำมันที่ส่งออกทั้งหมดของอิหร่าน ดูเหมือนจีนจะเป็นผู้เสียหายหนักที่สุด เพราะเป็นผู้ซื้อน้ำมันรายใหญ่ที่สุดของอิหร่าน แต่แท้ที่จริงอีกมุมหนึ่งก็ได้วางหมากเตรียมรับมือกับปัญหาล่วงหน้าไว้แล้วนานกว่าทศวรรษ

         จีนและอิหร่านเชื่อมต่อกันด้วยรถไฟมาตั้งแต่ปี 2016 เมื่อขบวนรถไฟ “เส้นทางสายไหม” ขบวนแรกออกจากเมืองอี้อู มณฑลเจ้อเจียง ผ่านซินเจียง คาซัคสถาน และเติร์กเมนิสถาน มาถึงกรุงเตหะรานภายใน 14 วัน ซึ่งถือเป็นขบวนรถไฟตู้คอนเทนเนอร์ปกติขบวนแรกที่เชื่อมต่อจีนกับตะวันออกกลางอย่างเป็นทางการ ด้วยระยะทาง 10,399 กิโลเมตร เร็วกว่าทางเรือที่ใช้ 30 – 40 วันอย่างมีนัยสำคัญ ต่อมาในปี 2021 ทั้งสองประเทศลงนามข้อตกลงหุ้นส่วนยุทธศาสตร์ 25 ปี มูลค่า 400,000 ล้านดอลลาร์ และในเดือนพฤษภาคม 2025 ทางรถไฟทั้งสายสร้างเสร็จสมบูรณ์ พร้อมเปิดเดินรถเชิงพาณิชย์อย่างเป็นทางการ

         หลังจากสหรัฐอเมริกา ประกาศปิดล้อมท่าเรืออิหร่านวันที่ 13 เมษายน 2026 การส่งออกน้ำมันของอิหร่านดิ่งลงจาก 2.1 ล้านบาร์เรลต่อวัน เหลือเพียง 567,000 บาร์เรลต่อวัน ทั้งการนำถังเก็บน้ำมันสภาพเก่ากลับมาใช้ใหม่ หรือแม้กระทั่งการสำรองน้ำมันไว้ในเรือบรรทุกที่จอดลอยลำทิ้งไว้  และที่สำคัญคือพยายามส่งน้ำมันดิบทางรถไฟไปยังจีน ทั้งนี้เพื่อรักษาศักยภาพการผลิตเอาไว้ เนื่องจากบ่อน้ำมันของอิหร่านเกือบครึ่งหนึ่งมีแรงดันต่ำ หากต้องหยุดการผลิตกะทันหันจะส่งผลเสียในระยะยาว โดย Hamid Hosseini โฆษกสหภาพผู้ส่งออกน้ำมันของอิหร่านยืนยันกับ Wall Street Journal

         อย่างไรก็ตาม ผู้เชี่ยวชาญมองว่ารถไฟเป็น “สัญญาณความเดือดร้อน” มากกว่าทางออกอย่างแท้จริง เพราะรถไฟไม่สามารถรับน้ำมันดิบปริมาณมากได้ เพราะต้นทุนสูงกว่าการขนส่งทางเรือมาก และโรงกลั่นน้ำมันอิสระ (Teapot Refineries) ในจีนที่ซื้อน้ำมันอิหร่านเพราะราคาถูกอาจไม่ยอมแบกต้นทุนขนส่งที่สูงขึ้น Erica Downs นักวิชาการด้านพลังงานจีนจากมหาวิทยาลัยโคลัมเบียกล่าวว่า “ยามวิกฤตต้องใช้มาตรการสุดขั้ว” วิกฤตครั้งนี้เร่งให้จีนปรับยุทธศาสตร์พลังงานทั้งระบบ โดยหันพึ่งเอเชียกลางมากขึ้น

         ท้ายที่สุดแล้ว รถไฟสายนี้อาจเป็นเพียงมาตรการในยามคับขัน แต่มันสะท้อนให้เห็นถึงวิสัยทัศน์ของจีนที่มองข้ามช็อตไปไกลกว่าแค่การซื้อขาย เพราะในโลกที่เต็มไปด้วยความไม่แน่นอน การมี “ทางเลือกที่สอง” เตรียมไว้ล่วงหน้า นั่นคือหมากตัวสำคัญที่สุดในการควบคุมเกมพลังงานโลก

เรียบเรียงโดย: ณัฐณิชา อติวัฒนชัย, ศูนย์ข้อมูลจีนเพื่อพัฒนาธุรกิจและการลงทุน

ที่มา:

Business Today https://www.businesstoday.in/world/story/beyond-strait-of-hormuz-how-china-iran-rail-system-countered-us-threat-518864-2026-03-03

Seetaoe.com https://www.seetaoe.com/details/259917.html

IMCT News https://www.imctnews.com/news_details-news-8554.html

OilPrice.com https://oilprice.com/Energy/Crude-Oil/China-Has-Turned-To-Central-Asia-To-Mitigate-Middle-East-Oil-Supply-Risk.html

Wall Street Journal https://www.wsj.com/livecoverage/iran-war-strait-of-hormuz-2026/card/u-s-blockade-pushes-iran-toward-extreme-measures-to-keep-pumping-oil-dy8LdflRMCkzFmc6j0Xx

Wall Street Journal https://www.wsj.com/world/middle-east/iran-is-flooded-with-so-much-unsold-oil-that-its-stashing-it-in-derelict-tanks-ed8e62b1